Ration Rice Replacement: महाराष्ट्र राज्य सरकारने रेशनिंग प्रणालीमध्ये एक महत्त्वाचा बदल करण्याचा निर्णय घेतला आहे. अंत्योदय आणि प्राधान्य कुटुंब योजनेतील लाभार्थ्यांना आता तांदळाऐवजी मका (Maize) वितरित केला जाणार आहे. मात्र, हा निर्णय राज्यभर लागू होत असताना कोकणातील जिल्ह्यांसाठी, विशेषतः रत्नागिरीसाठी काही वेगळे नियम असणार आहेत.
नेमका हा बदल काय आहे आणि कोणत्या जिल्ह्यांना तांदूळच मिळणार, याची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
राज्य सरकारचा निर्णय: तांदळाऐवजी मका का?
शासनाने घेतलेल्या निर्णयानुसार, मार्च २०२६ पासून अनेक जिल्ह्यांमध्ये रेशन कार्डधारकांना धान्यामध्ये मक्याचा समावेश पाहायला मिळेल. या निर्णयाची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
- पौष्टिक तृणधान्यांना प्रोत्साहन: आहारात विविधता आणि पोषकता वाढवण्यासाठी भरड धान्याचा (Millets/Maize) समावेश केला जात आहे.
- साठा व्यवस्थापन: तांदळाच्या उपलब्धतेनुसार वितरणात समतोल राखण्यासाठी हा बदल करण्यात आला आहे.
- स्थानिक मागणी: ज्या भागात मका खाण्याचे प्रमाण अधिक आहे, तिथे याला चांगला प्रतिसाद मिळण्याची शक्यता आहे.
रत्नागिरी आणि कोकण जिल्ह्यांची स्थिती
कोकण पट्ट्यात, विशेषतः रत्नागिरी जिल्ह्यात भात हे मुख्य पीक आहे. येथील नागरिकांच्या आहारात तांदळाचे महत्त्व अधिक असल्याने शासनाने या भागासाठी विशेष सवलत दिली आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे:
- तांदूळ-गहू कायम: रत्नागिरी जिल्ह्यातील रेशन कार्डधारकांना नेहमीप्रमाणे तांदूळ आणि गहूच मिळणार आहे.
- शासकीय स्पष्टीकरण: मका हे धान्य कोकणात स्थानिक स्तरावर वापरले जात नाही, त्यामुळे तिथे मका वितरित केल्यास त्याला अपेक्षित प्रतिसाद मिळणार नाही, हे ओळखून जिल्ह्याला यातून वगळले आहे.
- अधिकारी स्पष्टोक्ती: रत्नागिरीच्या जिल्हा पुरवठा अधिकारी रोहिणी रजपूत यांनी स्पष्ट केले आहे की, जिल्ह्यासाठी मका वितरणाचे कोणतेही पत्रक प्राप्त झालेले नाही.
रेशन धान्य वितरण २०२६: थोडक्यात माहिती
| घटक | इतर जिल्हे (महाराष्ट्र) | रत्नागिरी व कोकण जिल्हा |
| योजनेचे नाव | अंत्योदय / प्राधान्य कुटुंब | अंत्योदय / प्राधान्य कुटुंब |
| मिळणारे धान्य | मका, गहू, तांदूळ (बदलानुसार) | तांदूळ आणि गहू (पूर्ववत) |
| बदल कधीपासून? | मार्च २०२६ पासून | बदल नाही |
| मुख्य कारण | शासन निर्णय | स्थानिक आहार पद्धती (भात पिकाचे क्षेत्र) |
लाभार्थी गटांनुसार मिळणारे फायदे
रेशनिंग प्रणालीमध्ये प्रामुख्याने दोन गट महत्त्वाचे असतात:
- अंत्योदय अन्न योजना (AAY): अतिशय गरीब कुटुंबांना या अंतर्गत सवलतीच्या दरात धान्य दिले जाते.
- प्राधान्य कुटुंब लाभार्थी (PHH): उत्पन्नाच्या निकषावर आधारित कुटुंबांना प्रति व्यक्ती ५ किलो धान्य दिले जाते.
कोकणातील या दोन्ही गटांना मार्च महिन्यात तांदळाचा साठा उपलब्ध करून दिला जाणार असून, पुरवठा विभागामार्फत धान्याची आवक लवकरच सुरू होईल.
रेशन कार्ड व्हेरिफिकेशन आणि इतर अपडेट्स
तुम्ही तुमचे रेशन कार्ड २०२५-२६ या वर्षासाठी अपडेट केले आहे का? जर तुमची ई-केवायसी (e-KYC) अपूर्ण असेल, तर तुमचे धान्य बंद होऊ शकते.
- आधार लिंकिंग: रेशन कार्डमधील सर्व सदस्यांचे आधार लिंक असणे अनिवार्य आहे.
- मोबाईल ॲप: ‘Mera Ration’ ॲपद्वारे तुम्ही तुमच्या जवळचे रेशन दुकान आणि धान्याचा साठा तपासू शकता.
निष्कर्ष
राज्य सरकारने मका देण्याचा निर्णय घेतला असला, तरी भौगोलिक परिस्थिती आणि खाण्याच्या सवयी लक्षात घेऊन रत्नागिरी जिल्ह्याला दिलेली सवलत ही स्वागतार्ह आहे. यामुळे कोकणातील बळीराजाला आणि सामान्य जनतेला मोठा दिलासा मिळाला आहे.